VERSLAGEN Lezingenreeks over Wonen in het Buitengebied.
Van 19 mei t/m 16 juni 2021 organiseerde Buitenkans, het Brabants Kempens Architectuur Netwerk, een lezingenreeks met online gesprek over diverse opgaven rond “Wonen in het buitengebied”. Hieronder vind je de verslagen en opnames van deze vijf online bijeenkomsten.
Verslag Buitenkans #1/5 Huisvesting van Arbeidsmigranten

19 mei 2021

Tijdens de eerste lezing in de reeks over Wonen in het Buitengebied van Buitenkans gingen we in gesprek over de uitdagingen die komen kijken bij het huisvesten van arbeidsmigranten en seizoensarbeiders. In de provincie Brabant werken naar schatting meer dan 100.000 arbeidsmigranten. De meeste arbeidsmigranten werken en verblijven tijdelijk in onze provincie. Ze verzetten veel werk, maar worden niet altijd netjes behandeld. Sterker nog, de huisvesting van deze arbeidsmigranten leidt regelmatig tot spanningen met de lokale bevolking in met name kleinere woonkernen. In deze online bijeenkomst lezing en debat verkennen we de opgave Huisvesting van Arbeidsmigranten. In gesprek met Wietske Schober van KAW architecten, Maximiliaan Royakkers over Seasonal Neighbours en Eline van Boxtel wethouder Ruimte en Wonen gemeente Dongen.

 

Wietske Schober van KAW architecten presenteerde haar ervaringen in een traject waarbij ze werkte aan een oplossing voor de huisvesting van arbeidsmigranten, zonder daarbij in te leveren op de leefbaarheid van dorpen en wijken. Tegelijkertijd moest het ook voor de werkgevers en aanbieders van woonruimte de moeite waard blijven om te investeren in die huisvesting. In een participatietraject werd in gezamenlijkheid een advies met spelregels opgesteld. Het blijft een moeilijke en moreel complexe opgave, gaf Schobers tijdens het gesprek toe. Welk belang weegt zwaarder: dat van de lokale bewoner of van de tijdelijke migrant? Integratie of spreiding? Belangrijke leerervaring is dat er geen kant-en-klare oplossing is. Analyse en overleg, zeker ook met de arbeidsmigrant, zijn cruciaal om tot gewogen maatwerkoplossingen te komen.

 

Lees hier het volledige verslag, of

kijk hier de opname van de bijeenkomst terug.

VERSLAG BUITENKANS #2/5 Wonen in het beekdal

26 mei 2021

 

Een win-winsituatie…

Brabant en de Belgische Kempen kennen een groot aantal beekdalen. In de jaren zestig en zeventig zijn veel van deze stromen onder invloed van de schaalvergroting van de landbouw gekanaliseerd. Ze hebben daarmee hun ‘sponswerking’ verloren, die juist nu door de klimaatverandering zo belangrijk is. Waterschappen zijn volop bezig met het weer klimaat adaptief maken van deze beekdalen. In het Brabantse Zundert is deze opgave gekoppeld aan woningbouwontwikkeling De Tuinderij, die grenst aan het stroomgebied van de Kleine Beek. Dit voorbeeld riep een interessante vraag op: is woningbouw in of bij de Brabantse beekdalen wenselijk als deze bijdraagt aan een duurzamere waterhuishouding, het herstel van biodiversiteit en recreatieve waarde?

In deze online lezing en debat verkennen we de ruimtelijke opgave van de beekdalen en de mogelijkheid van wonen in het beekdal. In gesprek met Cees Anton de Vries, (Origame, betrokken bij het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland), Paul Kersten (wUrck) en Marcel Eekhout (de Tuinderij).

 

Lees hier het volledige verslag

Kijk hier de opname van de bijeenkomst terug.  

VERSLAG BUITENKANS #3/5 Land-bouw-dorp

2 juni 2021

Over bouwpauzes, kansenkavels én politieke moed

De verblijfskwaliteit in het buitengebied staat onder druk. De grensgemeentes in de Belgische Noorderkempen kampen met uitdagingen op twee fronten. Megastallen rukken op in de grensoverschrijdende riviervalleien met vergaande invloed op het milieu. Ze veroorzaken stikstof, geurhinder, mobiliteits- en gezondheidsproblemen. De dorpskernen verstenen en gaan gebukt onder een ongebreidelde appartementisering, vaak zonder aandacht voor een gezonde en toekomstbestendige woonomgeving. Op deze lezingenavond behandelen we met sprekers uit Vlaanderen en Nederland de vraag: kunnen dorpskernen zich in symbiose met natuur en landbouw ontwikkelen? In gesprek met: Ine Renson, onderzoeksjournalist De Standaard over de appartementisering; Dieter Wouters, burgemeester gemeente Wuustwezel over de bouwpauze en andere beleidsmatige prikkels; Ines Van Limbergen, adviseur Regionaal landschap de Voorkempen over kansenkavels; Marianne Verhoeven, landschapsarchitect en partner Verhoeven de Ruijter landschapsarchitecten over De Schakelkast.

 

Lees hier het hele verslag

Kijk hier de opname van de bijeenkomst terug Buitenkans #3/5 Land-bouw-dorp 2juni

VERSLAG BUITENKANS #4/5 Dorpsidentiteit

9 juni 2021

 

Verbeeldingskracht en koppelkansen

Dorpen en kleine kernen in het landelijk gebied staan onder druk. De bevolking vergrijst, het voorzieningenniveau loopt terug en het religieuze erfgoed, dat vaak beeldbepalend is, staat leeg. Ook de agrarische sector worstelt met de transitie van de huidige landbouwpraktijk naar een duurzamere landbouw. Zo’n veertig procent van de Brabantse boeren gaat stoppen of overweegt dat te doen. Tegelijk ligt er een grote woningbouwopgave. Hoe gaan dorpsgemeenschappen daarmee om?

Tijdens deze 4e Buitenkans lezing gaan we hierover in gesprek met een aantal sprekers en over de identiteit van dorpen en kleine kernen. Te gast zijn: Evert van Schoonhoven, voorzitter Vereniging Kleine Kernen Noord-Brabant, Sally Lierman, partner Atelier Romain, Paul Vereijken, planoloog gemeente Oss, Dianne Maas-Flim, bouwmeester versterking gemeente Groningen

 

Lees hier het hele verslag

Kijk hier de opname terug Lezing Buitenkans #4/5 – dorpsidentiteit 9 juni 2021  

VERSLAG BUITENKANS #5/5 De Woningbouwopgave in het buitengebied?

16 juni 2021

Slim combineren

Nederland kampt met een woningtekort. Om snel aan de vraag te kunnen voldoen moet niet alleen het bouwtempo omhoog, er zijn ook extra bouwlocaties nodig. En, daarom stelt het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) voor om woningen in het groene buitengebied te gaan bouwen. Ook in het Noord-Brabantse buitengebied. Echter, dat advies is achterhaald. ‘We moeten realistischer en creatiever naar het woningvraagstuk kijken’, stellen Cees-Jan Pen, Joks Janssen en Sjors de Vries in een reactie in het Brabants Dagblad: ‘het loket van de gemakkelijke oplossingen is namelijk gesloten’

 

Maar hoe zit het nu precies? Is bouwen in het buitengebied een goed idee, of kun je dat niet zo maar stellen? Wat gebeurt er eigenlijk buiten de stad, in de dorpen en het buitengebied? Voor welke ruimtelijke en maatschappelijke uitdagingen staat de regio? Biedt woningbouw daarbij een oplossing? Welke initiatieven spelen er en wat kan een stad als Eindhoven daar van leren? Deze vragen werden verkend tijdens de 5e en afsluitende bijeenkomst van de Buitenkans lezingenreeks op woensdag 16 juni. In gesprek met Anne Seghers, onderzoeker Ruimtevolk; Nicky Kouwenberg, architect-partner NBArchitecten; Joost Kuijken, projectmanager woningcorporatie ‘Thuis; Sandra Wigmans-Pustjens, architect SatijnPlus architecten; Mandy Helmhout, projectontwikkelaar CRA Vastgoed, Ward Verbakel, architect en onderzoeker KU Leuven.

 

Lees hier het hele verslag

Kijk hier de opname terug Buitenkans lezing #5/5 Woningbouwopgave in het buitengebied 16 juni 2021

MNR7587 (1).jpg
Verslag Lancering Buitenkans
28 april 2021
Ter gelegenheid van de lancering van Buitenkans sprak Lisa Peters met Esther Kruit (KruitKok Landschapsarchitecten) en Jorryt Braaksma (LAMA Landscape) over de relatie tussen stad en buitengebied, de complexiteit van de huidige ruimtelijke opgaven en de betekenis van de landschapsarchitectuur, zowel in de Belgische Kempen als in Noord-Brabant. Beide ontwerpers benadrukten daarbij het belang van de bodem, een integrale aanpak en de inzet van verbeeldingskracht…
De twee uitnodigde ontwerpers zijn actief zowel in Noord-Brabant als de Belgische Kempen, het werkgebied van Buitenkans. Dit debat- en kennisplatform is opgericht door de Brabantse architectuurcentra, TIAFF en AR-TUR uit Turnhout, met als belangrijkste doel om het gesprek over de kwaliteit van de leefomgeving in het gebied tussen de steden te agenderen. Met name dit gebied staat momenteel voor enorme ruimtelijke opgaven. Er is een stevig woningtekort met name in stedelijke gebieden van Noord-Brabant. De ecologische en cultuurhistorische waarde van het landschap staat er onder druk, terwijl het recreatieve gebruik van het platteland daarentegen sterk groeit. Bovendien kunnen de energietransitie en de wateropgave niet uitsluitend in de stad worden opgelost. Juist in het landelijk gebied krijgen de maatregelen tegen klimaatverandering vorm, bijvoorbeeld door de aanleg van zonne-akkers, windmolenparken en biomassa-installaties. Bovendien is de discussie over de transformatie van de landbouwsector actueler en urgenter dan ooit.
De ruimtelijke ontwikkeling van de Belgische Kempen heeft als belangrijkste kenmerk de sterke suburbanisatie en de daarmee gepaard gaande versnippering van het buitengebied. Verspreide bebouwing, ook wel aangeduid met sprawl of nevelgebied, veroorzaakt grote maatschappelijke kosten, zoals meer verkeersbewegingen met auto, duurder openbaar vervoer en een hoger energieverbruik per individuele woning. Verdroging is echter volgens Jorryt Braaksma een van de meest urgente opgaven in de Belgische Kempen. De landbouw legt een enorm beslag op het beschikbare grondwater. Bovendien kent de streek weinig externe aanvoer van oppervlaktewater door bijvoorbeeld grote rivieren. Een situatie die deels vergelijkbaar is met die in Noord-Brabant. Ook hier ligt de opgave om de verdroging aan te pakken. Esther Kruit onderstreepte het belang van de bodem als basis voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. De grote opgaven kunnen daarmee niet los van elkaar worden gezien, ze vergen een integrale aanpak. Die, zoals Kruit het omschreef, gericht zou moeten zijn op het zoeken naar een ‘win-winsituatie’.
Voor Braaksma ligt de meerwaarde van de landschapsarchitectuur in het koppelen van de integrale, ‘holistische’ benadering aan verbeeldingskracht. Maar, daar gaat volgens hem wel een gedegen analyse aan vooraf. Kaartbeelden van ruimtegebruik kunnen daarbij behulpzaam zijn. Kruit erkende dat, maar bracht tegelijk een nuance aan. Een gedegen analyse van problematiek, de bodem, het landschap en de geschiedenis vormen de basis van het vak, maar landschapsarchitectuur heeft voor haar zeker ook een belangrijke ‘esthetische laag’. Bij de vormgeving van bijvoorbeeld een park spelen esthetische aspecten, zoals vorm, materiaal en beleving, een belangrijke rol, naast een gedegen analyse. De twee gasten erkenden tijdens het interview dat de ruimtelijke opgaven in het buitengebied verschillen met die in stedelijke zones. Het buitengebied in Noord-Brabant vergrijst in hoog tempo en het voorzieningenniveau in kleine kernen verschraalt. In de Belgische Kempen is een vrijstaande woning met tuin nog steeds ideaalbeeld en de suburbanistietrend lijkt hier nog niet gekeerd. In de verdichtende steden worstelt men zeker ook met de ‘wateropgave’, maar deze is het buitengebied echt van een andere orde.
Ruilverkavelingen en het kanaliseren van de beken hebben het van oudsher kleinschalige agrarische platteland getransformeerd in een efficiënt productielandschap. Dit heeft inmiddels een enorme impact op het milieu. De negatieve effecten zijn bekend: grootschalige stallencomplexen, mestoverschotten en de productie van stikstof, stankoverlast, verdroging en een afname van de biodiversiteit in grote delen van het buitengebied. Voormalig wethouder in Tilburg, Frits Horvers, benoemde tijdens het gesprek ook een verschil in mentaliteit tussen de stad en aangrenzende landelijke gemeentes. Het lijkt er volgens hem vaak op dat deze gemeentes zich moeten verdedigen ten opzichte van de ‘ruimtehonger’ van de stad. Hier zorgt namelijk de enorme woningbouwopgave voor druk op de beschikbare ruimte zowel in de stad als in de regio. Hij lichtte kort het concept van de Groene Mal rond Tilburg toe, dat in 2002 door negen organisaties en overheden werd vastgesteld. Leidraad vormde het behoud en de versterking van de bestaande natuur rondom de stad met als voorwaarde dat bij woningbouw natuurcompensatie wordt toegepast. Het leidde in de chat tot een oproep voor meer regie van hogerhand. Een pleidooi dat de laatste tijd steeds vaker weerklank vindt. In januari 2021 bleek dat elf van de vijftien partijen in de Tweede Kamer willen dat er weer een minister van ruimtelijke ordening komt die beslist over de inrichting van Nederland. Ook in het rapport Grote opgaven in een beperkte ruimte, dat het Planbureau voor de Leefomgeving in april 2021 publiceerde, klinkt deze oproep.
Volgens het Planbureau staat het nieuwe kabinet voor de opgave om in het leefomgevingsbeleid niet alleen nieuw ruimtegebruik in te passen, maar tegelijkertijd de omgevingskwaliteit te verbeteren. De grote opgaven voor verstedelijking, klimaat, natuur, waterbeheer en landbouw delen de bodem en het water als gezamenlijke onderlegger. De randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem aan ruimtelijke ingrepen stelt moeten daarom veel meer dan voorheen centraal staan in het omgevingsbeleid. Een uitgangpunt dat Kruit en Braaksma tijdens het gesprek eveneens naar voren brachten.
De onderzoekers van het PBL stellen bovendien dat het van belang is dat het Rijk naast de sturing op proces ook meer inhoudelijke verantwoordelijkheid neemt. Maatschappelijk draagvlak voor de noodzakelijke ingrepen vergt een kabinetsbrede, dus sector-overstijgende, inspanning. De betrokkenheid van burgers en het vertrouwen in overheidsbeleid vereisen lange-termijndoelen, heldere kaders en een goed begrip van de leefwereld van burgers. De effecten van beleidsmaatregelen komen immers in die dagelijkse leefomgeving samen.Hier zien de initiatiefnemers van Buitenkans een belangrijke nieuwe uitdaging. Buitenkans wil inspireren, kennis uitwisselen en werk maken van coalitievorming, en zeker ook burgers betrekken bij het gesprek over hun leefomgeving. Verslag: René Erven.
 
De lancering van Buitenkans vond plaats op woensdag 28 april 2021. Lisa Peters sprak met Nout Sterk (Cast), Edith Wouters (AR-TUR) betrokken bij Buitenkans en met Esther Kruit (KruitKok Landschapsarchitecten) en Jorryt Braaksma (LAMA Landscape). Esther Kruit is samen met Mariëlle Kok oprichter van KruitKok Landschapsarchitecten, dat gevestigd is in zowel Oss als Eindhoven. De laatste  jaren heeft het bureau zich gespecialiseerd in integrale, duurzame plannen, waarbij kringlopen in materiaal en tijd én het energie-aspect speciale aandacht krijgen. Jorryt Braaksma is met Claire Laeremans oprichter van LAMA Landscape, dat gevestigd is in Lier (B). Het bureau werkt aan opgaven in Nederland en in België. Het team werkt voornamelijk aan transitieopgaven met speciale aandacht voor klimaatadaptatie, hernieuwbare energie, veerkrachtige landschappen, robuuste watersystemen en voedselvoorziening, zowel op regionale als lokale schaal. Deze bijeenkomst is integraal terug te kijken via deze link. Het programma van Buitenkans wordt aangekondigd via de website buitenkans.org en via de websites van de deelnemende architectuurcentra. Buitenkans is mede mogelijk gemaakt door Kunstloc Brabant.
image00016.jpeg